Kto zapłaci za niedofinansowaną oświatę?💵
Rafał Kolano – radca prawny🧑💼📖
Samorządy od lat alarmują, że otrzymywane środki nie wystarczają na finansowanie szkół i przedszkoli. Problem trafił już do sądów. Szczecin domaga się od Skarbu Państwa ponad 111 mln zł za niedoszacowanie wydatków na wynagrodzenia nauczycieli w latach 2018–2020.🧑⚖️
Czy inne samorządy również mogą skutecznie dochodzić takich roszczeń?🏙️
Spór o finansowanie oświaty🧑🏻🏫
Do końca 2024 r. podstawowym instrumentem finansowania oświaty była część oświatowa subwencji ogólnej. Nie gwarantowała ona jednak pokrycia wszystkich kosztów prowadzenia szkół.📖
Od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje nowy model finansowania JST. Subwencję oświatową zastąpiła kwota potrzeb oświatowych, stanowiąca element systemu ustalania dochodów samorządów. Zmiana ta ma istotne znaczenie dla ewentualnych roszczeń wobec państwa.🔁
Czy samorząd może wygrać z państwem?🏦
Sprawa Szczecina pozostaje nierozstrzygnięta. Z kolei powództwo Radomia o około 52,9 mln zł zostało prawomocnie oddalone. Nie przesądza to jednak o wyniku innych postępowań.🚨
Podstaw odpowiedzialności Skarbu Państwa można poszukiwać w art. 417 i 417¹ Kodeksu cywilnego. Znaczenie ma również art. 167 Konstytucji RP, ustanawiający zasadę adekwatności dochodów samorządowych do powierzonych im zadań.➡️
Samo wykazanie różnicy między otrzymanymi środkami a wydatkami na oświatę nie wystarczy. Samorząd musi udowodnić bezprawność działania państwa, powstanie szkody oraz związek przyczynowy.🛜
Pozew czy Trybunał Konstytucyjny?💻
Jeżeli niedofinansowanie wynika z nieprawidłowego zastosowania przepisów, właściwą drogą może być proces cywilny. Gdy problem tkwi w samych regulacjach, należy rozważyć wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 191 Konstytucji RP.🖱️
Kluczowe jest rozróżnienie roszczeń dotyczących okresu do końca 2024 r. od tych powstałych w nowym systemie finansowania.⚖️
Sprawa Szczecina może stać się ważnym punktem odniesienia dla samorządów. Niezależnie jednak od jej wyniku pozostaje zasadnicze pytanie: czy państwo może nakładać na samorządy kolejne obowiązki, nie zapewniając im odpowiednich środków na ich realizację?📕
Wkrótce mój artykuł na ten temat📻
